İsviçre'deki kritik barış zirvesi ileri bir tarihe ertelendi

İsviçre Dışişleri Bakanlığı, ABD ile İranlı müzakereciler arasında Ortadoğu'daki çatışmaları sonlandırmaya yönelik yapılması planlanan görüşmelerin ertelendiğini açıkladı.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in İsviçre'ye yapacağı seyahat planını iptal etmesi, 28 Şubat'ta başlayan savaşın ardından kalıcı bir uzlaşmaya varılıp varılamayacağı konusundaki belirsizliği derinleştirdi.

Beyaz Saray sözcüsü perşembe günü yaptığı açıklamada, müzakerelerin lojistik hazırlıklarının hiçbir zaman kolay veya öngörülebilir olmadığını ifade etti.

İsviçre'nin Burgenstock kasabasındaki dağ tesisinde yapılması planlanan zirve için ABD heyetinin hazırlıklarını tamamladığı ancak planların kesinleşmemesi nedeniyle hareket edemediği bildirildi.

Reuters'ın haberine göre İsviçre Dışişleri Bakanlığı, görüşmeleri kolaylaştırmak için her zaman hazır olduklarını ve Burgenstock'taki hazırlık çalışmalarının sürdüğünü kaydetti.

Çarşamba günü imzalanan 14 maddelik geçici anlaşmayla ateşkesin en az 60 gün süreyle uzatılmasının ardından teknik görüşmelere hazır olduğunu açıklayan İran kanadından erteleme kararına ilişkin henüz resmi bir yanıt gelmedi.

İran merkezli yarı resmi Tesnim haber ajansı, perşembe günkü ABD açıklamasından önce yayımladığı haberde, İranlı müzakerecilerin öncelikle ABD'nin geçici anlaşmayı uyguladığına dair somut adımları görmek istediğini ve heyetin İsviçre'ye gidip gitmeyeceğinin henüz netleşmediğini yazdı.

ABD'li yetkililer İsviçre'de resmi bir imza töreni düzenlemek istediklerini belirtirken, İran Dışişleri Bakanlığı her iki ülkenin devlet başkanlarının anlaşmayı imzalamış olması nedeniyle böyle bir törenin gereksiz olduğunu savunarak planı şüpheyle karşıladığını açıklamıştı.

Barış görüşmelerinin dışında bırakılan İsrail, ABD ile İran arasındaki mutabakata mesafe koyarak Lübnan'da Hizbullah'a yönelik saldırılarına devam ediyor.

AFP'nin aktardığına göre Lübnan devlet ajansı NNA, cuma günü düzenlenen yeni İsrail saldırılarında en çiz 18 kişinin öldüğünü duyurdu. İsrail ordusu bu saldırıların Hizbullah hedeflerine yönelik olduğunu açıkladı.

İmzalanan anlaşma Lübnan'daki savaşın kalıcı olarak sonlandırılmasını öngörse de İsrail yönetimi geri çekilmeye niyeti olmadığını belirterek yeni bir işgal haritası yayımladı.

Washington'da ise ABD Başkanı Donald Trump'ın Kongre'deki bazı Cumhuriyetçi müttefikleri, kasım ayında yapılacak ara seçimler öncesinde halk nezdinde destek görmeyen bu savaşı bitirmek adına İran'a çok fazla taviz verilip verilmediğini sorguluyor.

Trump, mart ayında savaşın ancak İran'ın kayıtsız şartsız teslim olmasıyla biteceğini ilan etmişti.

Ancak imzalanan mutabakat zaptı, İran'a yönelik ekonomik yaptırımların hafifletilmesini, on milyarlarca dolar değerindeki dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasını ve petrol ihracatı üzerindeki ABD engellerinin derhal kaldırılmasını öngörüyor.

İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney, Trump'ın bu anlaşmayı çaresizlikten imzaladığını ifade ederek nükleer program üzerindeki müzakerelerin kolay geçmeyeceğini belirtti.

Hamaney mesajında, "Amerikan tarafı çok talepkar olmak isterse bunu kabul etmeyeceğiz" dedi.

İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi de güvenilmez olarak nitelendirdiği Amerikan tarafının anlaşmayı ihlal etmesi durumunda misilleme yapılacağını ve ülkenin hakları tam olarak güvence altına alınana kadar müsamaha gösterilmeyeceğini duyurdu.

Anlaşma, taraflara İran'ın nükleer programının gelecekteki statüsü üzerinde uzlaşmaları için 60 günlük bir süre tanırken, İran için 300 milyar dolarlık bir yeniden inşa fonu kurulmasını ve çeşitli mali teşvikleri içeriyor.

Öte yandan ABD Savunma Bakanlığının Kongre üyelerine savaşın maliyetlerini ve bazı ilgili harcamaları karşılamak için 80 milyar dolara ihtiyaç duyduğunu bildirdiği aktarıldı.

AFP ajansının aktardığına göre İsrail'de Kanal 12 televizyonu tarafından yayımlanan yeni kamuoyu yoklaması, İsrail halkının sadece yüzde 11'inin İran savaşını ülkelerinin kazandığına inandığını ortaya koydu.

Ankete katılanların yüzde 52'si Başbakan Binyamin Netanyahu'nun tutumunun İsrail'in çıkarlarına zarar verdiğini savunurken, yüzde 71'i anlaşma sürecinde Trump'ın İsrail'in çıkarlarını koruyacağına güvenmediğini belirtti.

ABD Başkanı Donald Trump ise, İsrail halkının bu anlaşmayı desteklemesi gerektiğini, çünkü İsrail'e yönelik nükleer tehdidi ortadan kaldırdıklarını savundu.

Trump, son dönemde Netanyahu'ya yönelik ağır eleştiriler yöneltmiş olsa da sonbahardaki seçimlerde büyük olasılıkla onu destekleyeceğini ancak önce diğer adayları görmek istediğini söyledi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, Washington'ın anlaşmanın ilk aşaması kapsamındaki taahhütlerini yerine getirdiğini ve deniz ablukasının kaldırılmasının ardından ondan fazla geminin İran limanlarına ulaştığını açıkladı.

Vance, Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol trafiğinin arttığını ve çarşamba gecesi stratejik su yolundan 12,5 milyon varilden fazla petrolün geçtiğini belirtti.

Vance ayrıca, anlaşmanın amaçlarından birinin Lübnan hükümetinin ülkenin güneyinde kontrolü sağlaması ve Hizbullah'ın etkinliğinin azaltılması olduğunu ifade etti.

İran ile ABD, Pakistan aracılığındaki müzakere süreci kapsamında 14 Haziran'da savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik mutabakata vardıklarını duyurmuştu.

Anlaşma, dün İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Trump tarafından dijital ortamda imzalanarak yürürlüğe girmişti.

Mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere bölgede savaşın sona erdirilmesi, Hürmüz Boğazı'nın açılması, ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması gibi maddeleri kapsıyor.

Mutabakat zaptının imzalanmasının ardından tarafların, nihai anlaşmaya varılması için İran'ın nükleer programı ve yaptırımların kaldırılması gibi konularda kısa süre içinde 60 günlük müzakere sürecine başlaması bekleniyor.